Masalah tersebut diedahkan oleh Jabatan Pertanian yang menyifatkan kes tersebut amat serius kerana ia melibatkan serangan lalat askar hitam atau Black Soldier Fly (BSF).

Menurut Ketua Pengarahnya, Datuk Ahmad Zakaria Sidek serangan BSF ke atas koloni lebah kelulut mula dikesan di negeri Kedah, Kelantan, Terengganu dan Pahang pada penghujung Jun 2016.

“Sehingga Ogos 2016 sebanyak RM 2.4 juta kerugian telah direkod di mana negeri Kedah mencatatkan kerugian tertinggi iaitu sebanyak RM 1.5 juta,’’ ujarnya.

Black Soldier Fly berasal dari Amerika dan mulai merebak ke Eropah, Australia, India serta Asia termasuk Malaysia selepas Perang Dunia Kedua. Tempoh hidup seekor BSF dewasa hanya sekitar antara lima hingga tujuh hari sahaja dan seekor BSF betina mampu bertelur sehingga 500 biji telur sepanjang hayatnya.

Namun begitu, BSF dewasa hanya berperanan untuk mengawan serta bertelur dan tidak perlu makan dan minum kerana tidak mempunyai mulut.

Oleh demikian, BSF dewasa tidak dikategorikan sebagai lalat pembawa penyakit. Peringkat larva boleh dimanfaatkan kerana larva BSF boleh makan sehingga 15kg sisa organik sehari.

Terdapat beberapa syarikat yang menggunakan larva BSF untuk mengkompos sisa buangan organik termasuk ESR International LLC di Dallas, Texas. Selain itu, larva BSF matang sesuai dikomersialkan sebagai makanan utama industri perikanan dan penternakan ayam kerana terdiri daripada 45 peratus protein dan 35 peratus lemak.

Beliau berkata, tanda paling mudah untuk mengesan serangan adalah apabila terowong masuk lebah kelulut menjadi kering secara tiba-tiba dan propolis yang memenuhi kotak topping menjadi seakan-akan reput serta berkulat hingga merebak masuk ke dalam log.

Serangan dianggap berada pada tahap kritikal apabila kelihatan larva BSF memenuhi sarang lebah kelulut, manakala kantung madu dan roti lebah pecah serta terdapat larva di dalam kantung.

Sekiranya koloni lebah kelulut yang diternak telah diserang, penternak perlu mengambil tindakan segera bagi menyelamatkan koloni tersebut dengan menanggalkan kotak topping dari log kayu dan membelah log bagi menentukan sama ada Permaisuri Lebah Kelulut masih boleh diselamatkan atau tidak.

Sekiranya permaisuri tiada, maka penternak perlu segera memusnahkan koloni yang telah diserang dengan cara membakar log kayu sebelum serangan merebak ke koloni yang lain.

Koloni yang belum diserang BSF perlu diberi perhatian yang serius kerana potensi serangan adalah tinggi sekiranya telah ada tanda serangan pada koloni di kawasan sekitar.

Dalam pada itu, menurut Ahmad Zakaria, pihaknya telah mengambil beberapa tindakan bagi menangani masalah tersebut iaitu mengadakan khidmat nasihat menerusi Kuasa Usaha Bahagian Padi Tanaman Industri dan Florikultur (BPTIF) di negeri-negeri berkaitan kaedah kawalan perosak bagi lebah kelulut.

Kaedah lain adalah mewujudkan kerjasama dengan MARDI, Kementerian Kesihatan, Jabatan Standard Malaysia, Universiti Malaysia Terengganu (UMT), Akademi Kelulut Malaysia (AKM), Institut Genom Malaysia (MGI) dan agensi-agensi lain berkaitan pembangunan Standard Madu, yang meliputi Pembangunan Standard Madu Kelulut Malaysia, Spesifikasi Madu Kelulut dan SOP Perternakan Lebah Kelulut.

Langkah kawalan yang boleh diambil bagi mengelakkan serangan lebih 
teruk

  • Penggunaan jaring nyamuk yang saiznya boleh memuatkan lebah kelulut boleh dipasang di semua terowong masuk lebah kelulut yang masih belum kena serangan.
  • Mengurangkan kekerapan penuaian hasil madu lebah kelulut kerana bau madu dan roti lebah akan menarik perhatian BSF.
  •  Pemerhatian secara intensif seperti melaksanakan pemeriksaan koloni yang disyaki terkena serangan BSF sebagai langkah kawalan awal.
  • Sekiranya kawasan penternakan lebah kelulut asal telah dikesan serangan BSF, penternak perlu mengasing dan memindah koloni lebah kelulut sihat ke lokasi baru yang kering dan jauh dari kawasan penternakan lebah kelulut lain. Ini kerana kawasan penternakan lebah kelulut sedia ada berkemungkinan telah mempunyai BSF.

Perkara yang perlu diberi perhatian

  • Menjaga kebersihan ladang dari bahan-bahan yang mereput seperti buah-buahan yang membusuk terutama kawasan ternakan terletak di kebun-kebun buah.
  • Pastikan tiada takungan air yang membolehkan log mereput di bahagian tapak dan mengakibatkan kehadiran perosak.
  • Kawasan log yang telah diserang perosak BSF, dinasihatkan membuat rawatan pada tanah tersebut dengan cara membakar.
  • Pastikan tiada rekahan atau lubang pada log; atau ruang antara topping dan log yang membolehkan perosak tinggal di kawasan tersebut. Ruang atau lubang perlu ditampal dengan menggunakan silikon.
  • Pastikan binaan topping dibuat menggunakan kayu yang berkualiti dan bertanggam. Ini untuk mengelakkan kayu binaan topping merekah dan akan menghasilkan ruang bagi membolehkan perosak masuk ke dalam topping. Pastikan tumpahan madu dan sisa-sia bee bread dibersihkan untuk mengelakkan madu yag masam menarik perhatian perosak.
  •  Kerja-kerja pemindahan koloni perlu dijalankan jauh dari kawasan ternakan dan sekiranya terpaksa, amalan sanitasi terhadap najis haiwan perlu diuruskan dengan baik.